EKSKLUZIVNO: Drugi put na Kosmetu (5. dio) – A ispod Bondstila…?

????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

Da na Kosmetu ima ogromno rudno bogatstvo više nije diskutabilno, kao ni njegov savršen geostrateški položaj,  ali da bi se počela priča o rudnom bogatstvu i ogromnom strateškom značaju Kosova i Metohije, prije toga potrebno je objasniti i položaj ovog prostora u planovima SAD i ostalih zapadnih moćnika. Da se mene pita kada bih ja bio u vrhu globalne političke hijerarhije koja odlučuje o novim strateškim pravcima kretanja i načinima i kada bi se moja tzv. grupacija i ja složili oko toga da je prostor Kosova veoma bitan za budućnost jedne moderne imperijalne sile u svakom smislu, prvo što bih uradio je obezbijedio taj prostor na što bolji mogući način, a nakon vojnog obezbijeđivanja sljedilo bi ono političko. Naravno, postavlja se pitanje kako obezbijediti jedan takav prostor i kako uopšte neko zna koliko je taj prostor bitan, pogotovo ako se nalazi u drugoj državi gdje su naše ingerencije minimalne. Odgovor na ovo pitanje i početak mog novog teksta je samo jedna riječ, a ona glasi „Bondsteel“.

Baza Bondstil je najveća američka izgrađena vojna baza poslije rata u Vijetnamu i najveća američka vojna baza u Evropi. Ova baza se nalazi u blizini Uroševca na potezu od Uroševca do Kačaninka, tik uz trasu glavne saobraćajnice Skoplje – Priština. Vješto se koristi i za kontrolu situacije u pograničnom položaju sa Makedonijom. Ona odgovara jedino Pentagonu i uživa najviši stepen eksteritorijalnosti. Ova baza je dobila ime po američkom naredniku Džejmsu Bondstilu koji se istakao u vijetnamskom ratu, a 1973. predsjednik Nikson ga je nagradio Medaljom časti, odnosno najvećim vojnim odlikovanjem u SAD. Izgradnja ovog kompleksa je počela 1999, odmah poslije bombardovanja Jugoslavije i ulaska američkog vojnog kontingenta na teritoriju Kosova. Bondstil su gradili američki vojni inženjeri zajedno sa stručnjacima privatne kompanije Kellogg, Brown and Root Corporation (KBR). Ovoj kompaniji je povjereno i opsluživanje baze poslije njene izgradnje. Baza je ekspresno izgrađena i uvedena u upotrebu već u ljeto 2000. dok je sama izgradnja trajala od jula do oktobra 1999.

KFOR_zones2009Ovaj kompleks zauzima površinu od 3,86 km2, nepravilnog je oblika, a njen obim iznosi oko 11,3 km. Na tom prostoru ukupno ima oko 300 objekata, a među njima su infrastruktura za stacioniranje helikopterskih, artiljerijskih i tenkovskih jedinica, autonomni sistem snabdijevanja električnom energijom i vodom za grad veličine 25000 ljudi, TV sistem, bioskop, tržni centar, veliki sportski kompleks, biblioteka, zatvoreni bazen, sistem supermodernih skloništa, čak dve crkve i jedna ogromna vojna supermoderna bolnica za koju se govori da je najmodernija u Evropi. Tu se nalazi i Obrazovni centar “Lora Buš”, nazvan po bivšoj prvoj dami SAD. U slobodno vrijeme vojska može da se obrazuje i univerzitetski, jer su dva univerziteta iz Merilenda i Čikaga otvorili svoje filijale unutar “Bondstila”. Ukupna dužina puteva na teritoriji baze iznosi 25 km. Kompleks je opasan zemljanim i betonskim štitom dugim 14 km sa bodljikavom žicom i 11 osmatračnica unutar koga se prema podacima iz 2001. nalazi oko 6000 vojnika koji čuvaju i više od 1000 vozila i 55 helikoptera. Još treba spomenuti da je Bondstil jedan od najvećih poslodavca na Kosovu jer je tu zaposleno oko 5000 Albanaca. Dakle po svemu viđenom možemo zaključiti da je ovo jedan zaseban grad, što se vidi i na slici ispod.

800px-Camp_bondsteel_kosovoKompanija koja je izgradila ovu bazu i koja vodi poslove KBR je zapravo na poslu oko Bondstila zgrnula veliki novac. Kompanija KBR je u to vrijeme bila podružnica kompanije Haliburton da bi se 2005. godine ove kompanije razdružile nakon 45 godina zajedničkog poslovanja. Haliburton je u to vrijeme bio najveći prodavač dobara i usluga  na naftnom tržištu, a i danas igra značajnu ulogu. U periodu od 1995 – 2000. pa i u to vrijeme izgradnje i lobiranja za Bondstil, na čelu kompanije Haliburton bio je Dik Čejni, široj javnosti poznat kao potpredsjednik SAD za vrijeme Bušovog mandata od 2001 – 2009. Kompanija KBR je inače bila specjalizovana za snabdijevanje vojske SAD i prvi važniji ugovor  su potpisali sa Ministarstvom odbrane 1992. godine, za vrijeme predsjednika Buša starijeg. Ono što je zanimljivo jeste podatak da je u to vrijeme funkciju sekretara tog ministarstva obavljao, a ko drugi nego opet famozni Dik Čejni.  Taj prvi ugovor koji je potpisan odnosio se na to da KBR treba da sprovede studije o mogućnosti privatizacije vojno – civilne logistike koja se tiče nabavka opreme, izgradnje baza, opsluživanja itd. Drugi dio studije se odnosio na to koje privatne kompanije su specijalizovane i mogu da vrše tu logistiku za vojsku SAD. Samo za te studije KBR je dobio 9 miliona dolara, da bi kratko nakon tog projekta 3.8.1992. KBR bio izabran kao kompanija koju je Dik Čejni nagradio obimnim ugovorom LOGCAP o vojno – civilnoj logistici. Ugovor LOGCAP je jedan od najprofitabilnijih poslova koji su vezani za američku vojsku, a koji je kasnije ovoj kompaniji donio milijarde dolara u poslovima širom svijeta koje obavlja i danas. Sa ovim ugovorom uporedo  raste i militarizacija SAD, te nam ovo daje i neki drugi konkretniji pogled na američko strateško pozicioniranje u svijetu, ne samo na Kosovu. Ono interesantno u ovim vojno – tržišnim igrama je da 1997. KBR gubi vlasništvo nad ovim ugovorom zbog malverzacija sa troškovima nakon ratova na Balkanu. Ovo je utvrdila Državna revizorska institucija SAD  koja je optužila KBR da su povećali troškove dogovorene ugovorom za 32 % od ukupnih predviđenih sredstava. Nakon ovoga ugovor LOGCAP je dodjeljen konkurentskoj kompaniji DynCorp (nama poznata po incidentu oko prostitucije u BiH), ali samo za kratko do 2001. godine kad je ponovo vraćen KBR – u nakon što je “onaj” Dik Čejni postao potpredsjednik SAD. Sasvim je malo zapravo poznato koliko su SAD ulagale u privatne vojne kompanije koje su angažovane na Balkanu. Osim kompanije KBR koja je u ratovima na Balkanu ostvarila profit od skoro 2 milijarde dolara, tu su još bila i druge istaknute kompanije  kao što su DynCorp, MPRI, CACI, Titan… koje su u koordinisanim aktivnostima i po nalogu američke administracije, obučavale i naoružavale nesrpske državne vojne i paravojne snage od Hrvatske preko Bosne i Kosova do Makedonije, skupljale obaveštajne podatke, kontrolisale komunikacije, vršile izviđačke poslove, obrazovale specijalne komandose i projektovale vojne operacije kojima su i komandovale. O nekima od njih je govorio  i Franc Jozef Huč njemački novinar i svjedok na suđenju Slobodanu Miloševiću, što možete vidjeti u transkriptu od strane 691. Sve ovo je usko povezano i sa Bondstilom koji je građen upravo na inzistiranje KBR, a pored toga sva ova priča nam daje jedan pogled na ono što se dešava danas u svijetu kad je u pitanju američki imperijalizam i militarizam, a ustvari sve se vrti oko vojne industrije, profita, i strateškog pozicioniranja da bi se taj profit sačuvao.

Pored ove veoma profitabilne i ekonomske računice zbog koje je Bondstil neminovno morao biti izgrađen, postoji i ona druga, odnosno geostrateška koja se bazira na geografskom položaju baze. Naime, baza Bondstil prema svim kriterijumima ima savršen geostrateški položaj na Balkanu. Ako krenemo istorijski ovaj geografski prostor  na kome se danas nalazi baza Bondstil je u vrijeme rimskog carstva zapravo bio na samoj granici između Istočnog i Zapadnog rimskog carstva što se vidi na mapi ispod. Takođe ova pozicija je u rimskom carstvu označavala i tačku tromeđe na granici između tri rimske provincije (Dardanija, Dalmacija i Makedonija) i sigurno su je amerikanci odabrali eto tako, slučajno…

roman_empire_4_centuryVeć prema ovome vidi se važnost ovog strateškog prostora od davnina. Osim Rimljana o ovom prostoru je u svojim spisima govorio i naš poznati geograf Jovan Cvijić. Naime u Cvijićevim mapama i teoriji opšte poznata je tzv. “Cvijićeva linija” odnosno linija koja povezuje Valonu i Skoplje sa granicom Kosova, pa sve do Beograda i Dunava. Ova linija se takođe poklapa i sa linijom Velike Albanije o kojoj je skoro govorio Kočo Danaj. Ona se takođe smatra strategijskom kičmom regiona i oko ove linije su sudbinski vezani svi geoekonomski planovi, te o njoj moraju da vode računa sve projekcije budućih naftovoda i gasovoda. Kada neka zemlja posadi svoju veliku vojnu bazu baš na ovoj tački, to pouzdano znači da će ta zemlja kontrolisati region za duži niz godina pa čak i decenija. Cilj ove baze i zaposijedanja ove tačke mogao se naslutiti još 1994. kada je NATO počeo da koristi Krivolakbivšu bazu JNA u Makedoniji i jednu od najznačajnijih vojnih pozicija u ovom djelu Evrope. Osim toga ovaj položaj kod Uroševca je idealan i kao centralni položaj na “ploči Balkana” i svakako da bilo kakvi planovi za neke buduće naftovode i gasovode će biti revnosno kontrolisani iz Bondstila. U samu bazu mogu da slete sve vrste američkih borbenih i teretnih aviona, a uz to u njenoj blizini se nalaze aerodromi u Prištini, Valoni, Skoplju, Draču, Tirani kao i baza Orao u Tuzli, koje pružaju dubinsku podršku bazama u Rumuniji i Bugarskoj koje su isturene prema Rusiji. Bondstil se nalazi i u blizini rute planiranog Transbalkanskog naftovoda od Bugarske do Albanije, koji je trebao biti završen 2011., ali čija ideja ipak nije zaživjela. Indikativno je da su nacrt i plan ovo naftovoda radili predstavnici iste one kompanije KBR koja je gradila i bazu Bondstil. Vidimo da pored svih ovih strateških odrednica i razloga zbog kojih je Bondstil baš tu gdje jeste, treba dodati i vodeni potencijal jezera Gazivode kao i sam vodeni čvor u tom djelu Balkana.

No, postoji još jedan razlog za koji ja lično mislim da je možda i jedan od najbitnijih, ali još uvijek nije zvanično prezentovan ni objelodanjen, a to su ogromna nalazišta nafte na Kosovu i to baš u pojasu od sjevera Kosova prema Uroševcu! Naime, danas više nije tajna priča o istraživanju nafte na teritoriji Kosova još za vrijeme bivše SFRJ 1947. godine u selu Šumadija kada se nakon samo četiri bušotine i nekoliko stotina metara pojavio sloj koji garantuje nalazište nafte. U to vrijeme ovo otkriće je brzo zataškano i dokumentacija je nestala, a SFRJ se bazirala na eksploataciju nafte na manjim bušotinama širom Vojvodine. Osim ovog istraživanja 2008. godine asocijacija Gustafson je u ime kompanije Manas Petroleum vršila analizu tla u sjevernoj Albaniji. Rezultatima analize je utvđeno da su nalazišta nafte od 3000 milijardi barela i  gasa oko 1000 triliona kubnih metara. Ovaj prostor je i geografski veoma blizu prostoru Kosova, a i tektonski i geološki mu je veoma sličan, te se opravdano da pretpostaviti da je ovo prostor ispod centralnog naftnog pojasa kaspijske žile, čiji centralni dio zapravo zahvata prostor Kosova i Metohije baš na porostoru gdje se danas nalazi baza Bondstil! Ovome u prilog ide i geološka analiza Kosova i Metohije. Kosmet je poznat po ogromnim rezervama uglja (dovoljne za narednih pet vijekova) i prema tome mora da sadrži i značajne količine nafte.  Posebno interesantna je ova centralna zona EVZ (vidjeti sliku ispod) koja se prostire od sjevera prema jugu, unutar te centralne tektonske zone se nalazi i baza Bondstil na jugu dok na sjeveru ova zona obuhvata četiri srpske opštine.

frgdgr

Daljom analizom nekih odlika ovog geološkog pojasa vidi se da se on sastoji od : Palaeozojske osnove, Oligocenske do Miocensko-Pliocenske osnove sedimentnog bazena, te na sjeveru vulkanskog kompleksa (andesitsko-dacitsko-latitski i piroklastični vulkanizam). Ovo što sam nabrojao mnogima je potpuno nejasno pa i meni samom u prvom  čitanju, ali kasnijim proučavanjem ovih pojaseva, shvatio sam da su to veoma često osnovni pojasevi nalazišta nafte, ali ne bi bilo loše čuti i analizu ovih pojaseva od geologa koji su zaista stručni u ovoj oblasti, pa ako neko od takvih čita ovaj tekst neka mi se slobodno javi. Da ovo ima uporište svjedoči i dokument sa Politehničkog univerziteta u Tirani koji baš karakteristike ovih pojaseva označava kao “naftonosne”, a za sve one koji bi htjeli dodatno istraživati o ovoj temi preporučujem dokument  profesora Kostića koji je i meni dobrim djelom pomogao da naučim ponešto novo. Takođe o nafti kao uzroku NATO intervencije govorio je i Džon Pilger novinar britanskog Gardijana u jednoj od svojih analiza.  Za kraj treba spomenuti i to da je KBR kompanija koja je bila podružnica kompanije Haliburton čija je osnovna djelatnost trgovina naftom, a i  sama KBR dobrim djelom učestvuje i u izgradnji naftnih infrastruktura. Logično je da ćemo se zapitati da li je možda takva jedna kompanija prisutna na Kosmetu i zbog nafte ?

Sve ovo navedeno u ovom i mojim prethodnim tekstovima nam govori o značaju Kosova i Metohije za jednu državu i čak ako izuzmemo onaj emotivni  i istorijski značaj koji Kosmet ima za srpski narod i koji je nesporan, ostaje nam ovaj strateški od vode, preko električnog potencijala, nafte i još brojnih drugih ruda i minerala. Takođe ako napravimo podjelu Kosova na sjeverni i južni dio, u svim ovim strateškim pričama slučajno ili ne baš prostor koji obuhvataju četiri srpske opštine na sjeveru Kosmeta igra veoma važnu ulogu u svim planovima koje zajednički kuju albanci i njihovi zapadni saveznici. I dok u Beogradu Josipović skupo prodaje hrvatsku demagogiju i to za “tezgom” Parlamenta Srbije, a vlast grabi ka EU svim silama, pravdajući to nekim blagostanjem koje tada čeka narod Srbije, sa one druge strane se zapravo odriče sopstvenog naroda onako mudrijaški i gubi ono od čega bi mogla da živi sva Srbija koja sa kosovskim resursima i uz Vojvodinu ima strateški i energetski potencijal da bude jedna od najrazvijenijh zemalja Evrope, ali izgleda ne u ovom pripovjedanju istorije… Na kraju treba napisati i onu staru vizionarsko – stratešku poslovicu “Misliš daleko je Levač od Kosova, a Kosovo će ti sutra stići u Levač

Drugi put na Kosmetu (4. dio) – Investicije, sporazumi i bitka za Valač”

image2993U moja prethodna dva teksta mogli ste čitati o „vodi i struji“ na Kosovu i Metohiji. Ni malo slučajno pišem baš ovim redoslijedom, jer Srbi na sjeveru Kosova svijesno, nesvijesno ili po nebeskim zakonima drže bitne resurse u svojim rukama, a koji su Albancima itekako potrebni ukoliko žele državu  koja se razvija, za razliku od ovoga što imaju sad i što energetski veoma stagnira, a ni sa priznanjima im ne ide baš po planu, jer ipak za pet godina nakon samoproglašene nezavisnosti Kosovo* su priznale 104. države od 267 koliko ih ima danas u svijetu. Naravno za priznanja su bitnije one države koje su članice UN (njih 193), ali ipak mogu reći da mnoge članice pa čak neke i iz EU imaju čvrst stav. Neko ko prati ova zbivanja može pomisliti da Slovačka recimo više brani položaj Srbije nego sama Srbija i to zamislite u liku Miroslava Lajčaka sadašnjeg ministra inostranih poslova Slovačke, a nama u BiH dobro poznatog. Ako se prate izjave Tačija onda se može naslutiti koliko je ista ta nedovoljno priznata Vlada tzv. Kosova* orjentisana na razvoj i strane direktne investicije. Da bi se ovo ostvarilo za to je potrebna dobra mreža za snabdjevanje osnovnim energentima i resursima. Za sad na Kosovu ozbiljnije investicije su u zastoju, Albanci tu ne mogu puno napraviti trenutno jer imaju poteškoća sa vodom i strujom za koju smo vidjeli da nemaju dovoljno ni za stanovništvo, a kamo li za velike privredno – industrijske projekte koji bi trebali da pokrenu razvoj. Za to vrijeme stranci čuvaju svoj kapital, pritišću Srbiju i strpljivo čekaju svoj trenutak. Strani kapital za sad dolazi ali u manjim količinama i za investicije koje su iz potpuno pasivnog sektora što vidimo i u dokumentu Centralne banke Kosova* na strani 81.

Investicije Kosovo

Kao primjer ovome je jedna od poslijednjih investicija na Kosovu u sektoru  nekretnina. Riječ je o kompaniji Amia Energy iz Njemačke koja će u Peći graditi 145 novih i modernih kuća, naziv projekta je „Sonnenterrassen“, a vrijednost ugovora 23 miliona eura. Izjava Ibrahima Redžepija, inače direktora kosovskog centra za strateška i društvena istraživanja, potvrđuje i moje sumnje oko investicija na Kosovu*: „Ulaganja su uglavnom okrenuta ka finansijama i nekretninama… Uprkos obećanjima o izgradnji termoelektrana nije se desilo ništa novo, a ako nema struje ne može biti ni investicija.“ Prema prognozama MMF – a za ovu i narednu godinu, investicije će biti blago u porastu i to većim djelom zbog jake dijaspore, ali ni blizu širokim energetskim i resursnim interesima Albanaca i stranaca. Za one koje ne znaju Kosovo* je punopravni član MMF – a od 2009- i to na poziv MMF-a! Istog onog MMF- a na čijem čelu je u to vrijeme bio Dominik Štros Kan inače danas savjetnik u Vladi Srbije, koji je tad i uputio poziv tzv Vladi Kosova* i na potpisivanju ugovora se srdačno slikao i smijao sa Tačijem i Sejdiuom. Ako pretpostavimo da je tad sa njima bio veoma srdačan iz kurtoazije i zbog funcije kao i jer je cilj MMF-a da dobiju novu „mušteriju“ i da se i Kosovo* zadužuje kod njih, onda se pitamo šta takav čovjek može danas donijeti novo Srbiji osim novih zaduženja. Ako je pak bio tako srdačan zbog ličnog prijateljstva sa Tačijem, dal treba opet da se pitam šta radi u Vladi Srbije i šta joj može donijeti ?

620x434

Da bi se cjeli ovaj proces od obezbjeđivanja resursa do kapitalnih investicija ubrzao vješto su korišteni pregovori u Briselu, kao i priča oko izbora da bi se prikrio dio oko energetike u javnosti. Na koji način je to rađeno, idemo vidjeti redom. U ugovoru potpisanom aprila mjeseca ove godine koji obavezuje  Vladu Srbije i Vladu tzv. Kosova*,  pod tačkom 13. stoji „Pregovaračke strane će intenzivirati razgovore o sektorima energetike i telekomunikacija i okončati ih do 15. juna.“ Sa ovim malo se kasnilo ali sa razlogom, pa je sporazum u vezi sa telekomunikacijama i energetikom konačno postignut tek 8. septembra u Briselu. Malo ko zna šta zapravo piše u sporazumu o energetici, pa ga ja zbog toga ovdje dajem svima na uvid i kratko analiziram, koliko je zapravo porazan po Srbiju. Prije nego što počnem analizu moram da napomenem da sam o kompanijama koje su zadužene za sektor električne energije na Kosovu* pisao u prethodnom tekstu, pa svi koji nisu neka prvo to pročitaju radi lakšeg praćenja skraćenica i sadašnje analize. Naime, u ovom ugovoru piše da će EMS (operater Srbije za transmisiju) potpisivanjem zajedničkog sporazuma, međunarodno priznati KOSTT, kao jedinog operatera prenosa električne energije na cjeloj teritoriji Kosova* te mu pomoći da postane član ENTSO – E (Udruženje operatera transmisije, sistema i tržišta za električnu energiju u Evropi). Da stvar bude gora KOSTT nije adekvatno tehnički opremljen prema standardima da bi mogao da postane član ovog evropskog udruženja, pa ni meni sad nije jasno, šta to i na koji način EMS mora da uradi da bi im pružio podršku, kao što piše u ugovoru. Iz ovoga jasno vidimo da se krenulo odmah sa priznavanjem operatera, sama riječ priznavanje u bilo kom kontekstu Kosova* dovoljno govori gdje srlja Srbija. Osim ovoga predviđeno je osnivanje nove zajedničke kompanije za distribuciju i naplatu i to prema kosovskim zakonima i regulativama, da  bi se tim ubrzao proces otvaranja tržišta do 1.7.2014. Tu još stoji i dio koji govori namirenjima, potraživanja i dugovanjima što je nakon priznanja operatera više tehnička stvar i samo je pitanje koliko će još Srbija morati još dodatno platiti.

Za mene, a vjerujem i Srbe sa sjevera Kosmeta bitnija stvar od ovoga je da će KOSTT izvršiti ponovno povezivanje dalekovoda kod trafostanice Valač u Zubinom Potoku kojeg su isključili 2009. kad je na sjeveru Kosmeta zamalo došlo do humanitarne katastrofe usled nestašice struje. Ovome u prilog dodatno svjedoče i depeše iz Vikiliksa od Ambasade SAD u Prištini,  prva depeša govori o krizi , dok druga depeša govori o važnosti trafostanice Valač. Da bi se izbjegla ova katastrofa snabdjevanje je tada uspostavljeno iz kapaciteta EPS-a (Elektroprivrede Srbije), a preko prenosnika EMS – (Elektromreža Srbije). Nakon toga problem EPS su predstavljali nenaplaćeni računi jer određen broj ljudi nije izmirivao svoje obaveze, dok je problem KEK-a bio u tome što Srbija „nelegalno“ distribuiše struju na teritoriji Kosova*. Sa ovim sporazumom o energetici trafostanica Valač se ponovo uključuje na struju kosovskog distributera, što znači da se EPS povlači sa Kosova i Srbi će struju u buduće plaćati novom preduzeću iz ugovora koje će biti osnovano zajednički. Ako se ovo potpisalo, a vidimo da jeste,  pitanje  je vremena kad će Albanci početi vršiti pritisak da se i ovo preduzeće potpuno integriše u KEK.  Trafostanica Valač (110/35 kV) od čijeg rada zavisi ukupno snabdjevanje sjevernog djela pokrajine strujom, će biti spojena prema ugovoru na dalekovod  kosovskog distributera, dok će radnici koji tu rade slušati naredbe kosovskog dispečerskog centra. Iz ovoga se da zaključiti da je Srbija u tišini maltene predala Albancima vrlo bitnu stratešku tačku, u ovom slučaju trafostanicu Valač, te Srbe sa sjevera Kosmeta ponovo stavila u ovisnički i podređen položaj prema institucijama tzv. Kosova*.

Valač

Kad je riječ o Srbima sa juga, oni su taj problem „rješili“ tako što su 2009.  potpisali kolektivne ugovore sa KEK-om i tako nasilno bili integrisani u sistem institucija Kosova* jer u početku Srbi nisu htjeli da plaćaju struju kosovskom distributeru, ali su kasnije nakon isključivanja struje i raznih pritisaka morali da popuste. Nove muke su ih snašle početkom februara ove godine kad je KEK pod prijetnjom sudskog gonjenja, naložio Srbima da hitno plate dug od 1999. – 2008. koji za srpske porodice iznosi od 3 do 15 000 evra, dok su sa druge strane Albanci isključeni od plaćanja ovog starog duga.

Ovo je trenutno slika stanja običnog srpskog življa na Kosovu i Metohiji i onoga što ih čeka ubuduće. Jednom rječju tuga, mnogi nisu ni svijesni šta se u Briselu potpisuje, a mnoge i ne interesuje. Poslije slikanja sa Ketrin Ešton, svako priča svoju priču, ali istina je jedna i ona je vidljiva na terenu. Mediji, da li nedovoljno informisani ili upućeni ili možda pod kontrolom režimskih struktura bitne činjenice friziraju i umanjuju, a nebitne stavljaju u fokus. Sve ovo doprinosi da se kletva turskog sultana Sulejmana (1495-1566) „Ne daj Bože da se Srbi slože“ po ko zna koji put pokazuje na djelu. Kroz priču svi već pomalo podsvijesno, ako ne i svijesno „dižu ruke“ od Kosova i Metohije, a ni Lazar nije dizao “onomad”,  iako je prema svim istorjskim izvorima bio daleko slabiji. Što se mene tiče, ja dobro znam  i neću da dižem ruke od svetinje,  nastavljam dalje da činim od sebe koliko mogu, a u to ime moji sledeći nastavci će biti o bazi Bondstil i rudnim bogatstvima Kosova i Metohije. 

Drugi put na Kosmetu (3.dio) – “Ništa bez Tesle”

Powerlines_2Dok predsjednik Srbije Tomislav Nikolić u SAD otkriva spomenik našem najvećem naučniku Nikoli Tesli, energetsko  – strateška priča o Gazivodama dobija svoj nastavak, a to je pitanje nedostatka upravo “Tesline zaostavštine” na Kosmetu ili prosto rečeno borba za naizmjeničnu struju. Priča oko struje na Kosmetu je usko povezana sa vodom, a isto tako osim restrikcija vode Srbi na sjeveru Kosmeta su osjetili i restrikcije električne energije. Da bi jedna država ostala i opstala bila ona samoproglašena ili ne,  prvo što mora da obezbjedi su osnovni energenti, a to su dovoljna količina vode i dovoljna količina električne energije za potrebe stanovništva, privrede, industrije i samog daljeg razvoja. Kad je riječ o proizvodnji električne energije na Kosovu onda je daleko ispod nivoa kolike su potrebe kompletnog razvoja jedne tzv. novonastale države. Situacija u njihovom sektoru električne energije nije na zadovoljavajućem nivou, a ako ovome još i dodadmo lošu infrastrukturu i sumnjivu privatizaciju, postavlja se pitanje na koji način vlasti tzv. Kosova* misle obezbjediti dovoljno električne energije za svoje potrebe, a da ne govorimo o potrebama investicija krupnog kapitala. Od kompanija koje djeluju u sektoru električne energije pod nadležnosti Vlade tzv. Kosova*  su:

KOSTT – operater sistema, transmisije i tržišta električne energije, osnovan 2006. i odgovoran za planiranje, razvoj, održavanje i funkcionisanje sistema prenosa električne energije.

KEK – Kosovska energetska kompanija je preduzeće koje radi sa površinskm rudnicima uglja i proizvodi, distribuiše i snabdjeva električnu energiju na teritoriji Kosova. Krajem 2012. godine se dešava interesantna stvar jer dolazi do privatizacije jednog djela ove kompanije koji obuhvata funkcije (distribucije i snabdjevanja) tako se iz ovog preduzeća koje je u javnom vlasništvu izdvaja novo preduzeće sa dve funkcije i privatizovano pod nazivom KEDS. Funkcija rada sa površinskim rudnicima uglja i funkcija proizvodnje električne energije i dalje ostaje unutar KEK –a.  Preduzeće pod nazivom KEDS je privatizovano od strane turskog konzorcijuma Calik i Limaku za iznos… pazite sad, od samo 26,3 miliona eura uz obećanje da će u infrastrukturu i obnovu mreže uložiti još 300 miliona eura. Osim ovoga ovaj turski konzorcijum je već vlasnik jedinog aerodroma u Prištini i sa ovim je zaokružio svoj monopol na Kosovu. U poslijednje vrijeme se dalo jasno vidjeti da Turska ima aspiracije prema povratku na Balkan i zauzimanju veće uloge, i tako dok Srbija gleda Sulejmana Veličanstvenog, Turska ulazi u prostor Balkana na mala vrata i to preko Kosmeta. Što se KEDS – a tiče prema svim ovim podacima koje vidite i do kojih sam došao ovo je veoma mala cifra za jedno ovakvo elektro – energetsko preduzeće i ukoliko Albanci sa Kosova nastave ovako praviti državu,  neće daleko dogurati jer ponos je jedno, a realnost surovog tržišta i nervozni kapital nešto sasvim drugo. SAD i zapadne sile otvaraju druga svjetska žarišta, neće biti novca da se pumpa u tzv. institucije Kosova* dovijeka. Ovoga je Tači svijestan i zato mu se žuri za sjever Kosmeta, za pregovore, za izbore… Zato mu se žuri za Gazivode, Valač, i Trepču… Iako govore suprotno, svi znamo da su ” vazda” bili poznati kao majstori dobre propagande.

Kad je riječ o infrastrukturi za proizvodnju struje kojom raspolaže KEK ona se svodi najvećim djelom na dve termoelektrane Kosovo A i Kosovo B koje se nalaze u mjestu Obilić pored Prištine. Termoelektrana A je izgrađena 60 – ih godina i od tadašnjih 5 blokova danas funkcionišu samo 3 i to sa kapacitetom od 60 % što se smatra veoma niskom raspoloživosti. Termoelektrana B je u malo boljem stanju i ona se sastoji iz dva bloka koji rade kapacitetom od 90 % . Interesantan podatak je da radni vijek blokova ove termoelektrane ističe 2017. godine do kad treba da se izvrši rehabilitacija ili da se negdje pravi nova elektrana. Sve ovo i nije toliko loše, ali problem je  u tome što ove dve elektrane zapravo proizvode 97 % ukupne električne energije na Kosovu i Metohiji !!!

Kapaciteti slika

eeef

Prema ovome za Albance na  Kosovu postoje tri rješenja, a da bi obezbjedili potrebnu energiju moraće implementirti sva tri. Prvo rješenje je graditi još jednu termoelektranu jer ove postojeće ni uz obnovu nisu dovoljne. No ukoliko se ide na termoelektranu mora se voditi i računa o zagađenju što već ionako trenutno predstavlja problem jer su Priština i okolina poprilično zagađeni zbog već dve postojeće . Obe postojeće termoelektrane kao pogonsko gorivo koriste lignit, a znamo da se lignit smatra jednim od najprljavijih fosilnih goriva. Takođe prema podacima ove elektrane na Kosovu su najveći zagađivači na Balkanu. Druga opcija im je krenuti prema Gazivodama radi hidropotencijala i ovo je i opcija koja je brža i produktivnija, a i opcija koja se lako postiže pritiskom Srbije i političkom podrškom, takođe opcija sa kojom bi stranci bili više nego zadovoljni. Treća opcija koja im ostaje i koju takođe moraju implementirati ukoliko žele jake investicije su aktivnosti na razvoju obnovljivih izvora energije. Odgovorno tvrdim da ključeve njihovih rješenja i opstanka i dalje drži Srbija u svojim rukama, a sjever Kosova je bitniji nego što mislimo.

Do sad ukupna proizvodnja električne energije na Kosmetu je bila daleko ispod regionalnog prosjeka. U 2011. godini je iznosila 5160 GWh, a potrošnja 5674 GWh! Dakle razlika 500 GWh koja ide u minus je očigledna i puno toga govori. Ako ove podatke npr. usporedimo sa Hrvatskom koja je proizvela 9700 GWh ili čak Bosnom i Hercegovinom koja je iste godine proizvela 15040 GWh, a potrošnja joj je bila 10000 GWh, vidimo kako stvari stoje. Kad je riječ o Republici Srpskoj proizvodnja u postojećim objektima je oko 5500 GWh dok domaća potrošnja iznosi 3500 GWh, ostatak ide na izvoz, ali o ovome ću takođe da uradim poseban tekst kad za to dođe vrijeme. Iz ove proste statistike, iza Tačijevog lažnog osmjeha tačno se vidi gdje škripi u tzv. Republici Kosovo*. Ovo je politika majke prirode i tu SAD, Njemačka i ostale zapadne sile teško mogu pomoći, pare se mogu pumpati ali se rijeke i planine ne mogu premještati ni avionima ni mornaricom….Za danas toliko, u narednom nastavku nešto više o trafostanici Valač, investicijama i rudama !

Drugi put na Kosmetu (2.dio) – “Bitka za Gazivode”

??????????Jezero Gazivode moja sledeća stanica i tekst koji neće biti putopisan kao prvi dio već će biti strateški i pravo u “kost rješenja” jer Gazivode to i jesu – rješenje. Ovo jezero je zapravo veoma bitna strateška tačka i za Beograd i za Prištinu,  koja se nalazi na sjevernom djelu Kosova i Metohije i koja bi mogla odrediti budućnost srpskog naroda na Kosmetu. Gradnja ovog vještačkog jezera je počela 1972. godine polaganjem kamena temeljca od strane premjera tadašnje Savezne vlade SFRJ Džemala Bijedića, a završena je 1977. rekordno brzo i na iznenađenje svih sobzirom na brzinu kojom se punilo čistom planinskom vodom ovo akumulaciono jezero. Nastalo je pregrađivanjem gornjeg toka  rijeke Ibar. Svojim najvećim djelom se prostire kroz opštine Tutin i Novi Pazar u Zapadnoj Srbiji i kroz opštinu Zubin Potok na Kosmetu. Gradnja brane je finansirana kreditom MMF – a, dok je vrijedost kredita koji je tada SFRJ podigla za ove namjene iznosila 45 miliona $. Radove je izvodila beogradska firma „Hidrotehnika“ kao jedna od najpoznatijih evropskih firmi za gradnju brana i nasipa. Dužina samog jezera je 24 km, a širina 12 km². Pregrađivanjem Ibra branom visine 107 m i širine 460 m kod mjesta Gazivode nastalo je jezero od 380 miliona m³ vode. Sama brana je izgrađena od prirodnih materijala (zemlja, kamenje i glina) i kao takva je jedna od najvećih u Evropi. Iznad jezera se prostire planina Mokra Gora, a u blizini se nalazi i manastir Crna Reka. Iako pompezno, veliko i bitno jezero Gazivode je uzelo „žrtvu“ za svoju gradnju, a ta žrtva je bio srpski narod Ibarskog Kolašina koji je tada potpuno desetkovan. O kolikoj žrtvi je riječ govori predsjednik opštine Zubin Potok Slaviša Ristić koji kaže da je tada samo jedne jeseni svoje domove napustilo 3500 ljudi, a potopljeno je 12 sela, 4 groblja, a pod vodom su i čuveni dvori Jelene Anžujske iz perioda Nemanjića. Osim ovoga veliki broj sela je ostao sa desne strane odsječen od svijeta, vremenom i oni su morali napustiti svoje domove, jer ovim projektom nije bilo predviđna izgradnja mosta između lijeve i desne strane. Narod koji je napustio svoje domove je najviše naselio Šumadiju, a ostatak Srba ovog jezerskog djela Ibarskog Kolašina danas najvećim djelom živi u opštini Zubin Potok. Nakon ovih manje više statističkih i opštih podataka o jezeru Gazivode nameće se pitanje, zašto je ono baš toliko bitno svima?

rep gazivode-mapa

Kako stvari stoje voda će u budućnosti postati ono što je nafta danas, ako već i nije. Ovo je opšti i prvi razlog zbog kojeg bi svaki narod i država trebali da cijene i čuvaju svoje prirodne resurse, a ne da ih prodaju u bescijenje ili da ih se nekim slučajem političkim pritiscima i kompromisima odriču kroz pregovore.

Drugi razlog je praktične prirode i odnosi se na snabdijevanje vodom sa Gazivoda. Naime, voda iz ovog jezera se koristi za hlađenje turbina u TE „Obilić“ kod Prištine koja proizvodi električnu energiju za 80 % teritorije Kosova i Metohije. Ovom vodom iz Gazivoda se takođe navodnjava i kosovska nizija. Voda se iz male brane Pridvorica u selu Velji Breg u srpskoj opštini Zubin Potok  odvodi kanalom dugim 20 km do mjesta Šipolje na jugu Mitrovice koje je isključivo naseljeno albanskim stanovništvom. U toj fabrici voda se prerađuje i dalje distribuira potrošačima u Kosovskoj Mitrovici, Zvečanu, Srbici i Vučitrnu. No iz razloga poznatim samo Albancima, Srbi u sjevernom dijelu imaju česte restrikcije i nestašice vode.

Kao treće, voda sa jezera Gazivode se specijalnim kanalima i pumpama odvodi i do Gračaničkog jezera pored Prištine gdje onda odlazi u sisteme za potrošnju i u ovom gradu. O ovome svjedoči podatak da je 2011. godine u Zupču obnavljan kanal „Ibar – Lepenac“ koji vodi do Prištine. Jednim dijelom Priština koristi vodu iz jezera Batlava i Badovac ali to nije dovoljno za potrebe ovog grada i ostatka Kosmeta. Takođe u prilog jačini strateške važnosti jezera Gazivode za Albance treba napomenuti i činjenicu da je Priština jedini glavni grad neke pokrajine koji nema rijeku. Prema popisu iz 2011. u Prištini živi 199 000 stanovnika kojima je veoma neizvjesna budućnost vodosnabdijevanja, ako ovome dodamo za njih veoma bitna strana predstavništva i misije koje se nalaze u tom gradu kao i da imaju veliki problem sa zagađenjem grada, stvari onda postaju jasnije.

Četvrto i nimalo manje bitno jesu privredni subjekti na Kosmetu. Ovdje pre svega mislim na velike firme i kompanije iz inostranstva (SAD i Njemačke) koje bi pokretale rudnike, termoelektrane i druge fabrike za čiji rad je narvno potrebna voda i to u ogromnim količinama, a koju imaju samo Gazivode. Primjer rudnika koji ima ogromna nalazišta u ovom slučaju najveća u Evropi i koji je veoma važan u energetskom sigurnosnom i strateškom smislu je rudnik Trepča, koji ne može funkcionisati bez Gazivoda. Dakle, da bi investirao svoj kapital u Kosovo*1244 i obezbijedio kontrolu procesa i resursa Vesli Klark i njegova frima Enviditi prvo moraju ili diplomatijom ili silom obezbijediti nesmetano vodosnabdijevanje potpuno u albanskim rukama.

Peto za neke pomalo hazarderski i ludo, ali ne treba isključiti iz analize i rušenje brane na Gazivodama ukoliko dođe do oružane intervencije i teškog kršenja svih ljudskih prava prema Srbima na sjeveru pokrajine. Ako bi došlo do pucanja brane Kosovo bi bilo sravnjeno sa zemljom sve do Prištine. Nevolja u ovome je što bi takođe nastradao i sjever do Kosovske Mitrovice i to bi bila velika žrtva. Srbi sa sjevera Kosova i Metohije ipak drže ključ u svojim rukama. O ovoj ideji rušenja brane postojale su neke nezvanične indicije tokom NATO bombardovanja 1999. kao jednog od potencijalnih ciljeva, ali je ovaj scenario na sreću odbačen i u tom momentu im nije išao na ruku.

13242127047212_jezero_gazivode_za_sjt

Za svo ovo vrijeme Vlada tzv. Kosova* je Gazivode stavila u sve važnije energetsko strateške dokumente koji se mogu pronaći na njihovom sajtu. Ja ću izdvojiti jedan po meni i najbitniji koji možete pogledati OVDJE. Ovaj strateško – energetski dokument su radili u saradnji sa Svjetskom bankom i planiraju punu iskorištenost Gazivoda do 2035. godine, a na stranicama 21 i 22 se može vidjeti da su početni planovi za preuzimanje Gazivoda napravljeni za period 2013 – 2017. godine. Takođe na stranicama 46 i 47 se razmatraju pravni aspekti priznanja Kosova*1244, te u skladu sa tim i arbitraže sa Srbijom o prirodnim bogatstvima.

Water Ksoovo

Da su SAD na strani Albanaca ne treba posebno naglašavati, ali je veoma interesantno na koji način i oni analiziraju pitanje jezera Gazivode. Nakon moje potrage o svim mogućim dokumentima koji se vežu za Gazivode na engleskom jeziku naišao sam na jednu veoma obimnu i interesantnu depešu Vikiliksa koju je 2007. pisala Ambasada SAD u Prištini. U ovoj izdašnoj depeši koju takođe možete pogledati OVDJE, jasno se vidi njihov stav po pitanju „obezbijeđivanja i značaja Gazivoda“ ali isto tako preporučuje i veliki oprez. Osim SAD za jezero Gazivode je vjerovatno ništa manje zainteresovana i Njemačka koja je nakon Fukušime ugasila sve svoje nuklearne reaktore. Dio svog energetskog sektora je obezbijedila poznatim „Sjevernim tokom“, a drugi dio će vjerovatno pokušati potražiti na Balkanu. Ovome u prilog ide i zainteresovanost njihove RWE grupe za gornji tok Drine. Pregovori sa vlastima Republike Srpske oko gradnje hidroelektrane su ipak propali iz samo njima znanih razloga, ali interesovanje očigledno postoji. Nedugo nakon ovoga i Vlada Srbije je potpisala sporazum sa istom ovom njemačkom grupacijom o izgradnji 5 hidroelektrana na Drini i Velikoj Moravi. Ako ovome još dodamo njihovo prisustvo na bugarskom tržištu i aspiracije prema Hrvatskoj sve ovo bi moglo da se protumači da je i ulazak Njemačke u energetski prostor Kosova*1244 veoma izvijestan. Još na ovo da dodam da su pre dva dana mediji na Kosovu objavili da se 2015. ide u gradnju TE „Novo Kosovo“, ostaje nam samo da vidimo ko će biti izvođač.

Šta  Srbija radi ?

Srbija se ponaša kao maćeha koja je u svoj toj zbrci pokrenula pregovore u Briselu, pozvala Srbe da izađu na izbore, smijenila „neposlušne“ načelnike opština na sjeveru Kosmeta i bukvalno svoj narod gura u nešto što oni po prirodi stvari ne mogu da prihvate, ma koliko god Vučić držao svoje prste spojeno u pozi „piramide“ prilikom javnih nastupa. U tom maćehinskom odnosu  ima jedna dobra stvar, a to je projekat izgradnje vodovoda na Gazivodama za sjeverni dio. Kamen temeljac je položen prije nekoliko dana, a vrijednost investicije prelazi 10 mil Eura. Ovo je vijest nakon duže vremena koja me obradovala, a došla je od Vlade Srbije i vezana je za Kosmet. Nadam se da će se ovaj projekat završiti u predviđenom roku i da će se na ovaj način vodosnabdijevanje ovog dijela staviti pod kontrolu srpskog naroda. Da bi se došlo do pozicije u kojoj se Srbija danas nalazi bilo je potrebno 100 puta pogriješiti, neke greške i ponoviti i sve tako u krug. Smatram da je krajnje vrijeme da se tim greškama stane u kraj i da se napravi bar jedan dobar i značajan potez, a to je da se sačuvaju Gazivode, jer one su odstupnica za ostatak Srbije, za Beograd i za onu Tarabićevu šljivu… Vi prosudite, a ja se nadam da sam uspio, od realnosti pa sve do ludosti da ukažem na stratešku važnost Gazivoda za srpski narod na Kosmetu. Gazivode vidim kao mjesto gdje nema uzmicanja ni kompromisa, to je polazna tačka, jer ono što je onomad bio Gazimestan, danas će da budu Gazivode…             

Drugi put na Kosmetu (1. dio)

Kao i prvi put povodom zimske škole Univerziteta u Kosovskoj Mitrovici  tako i sad povodom ljetne škole boravio sam po drugi put na Kosmetu, za one koji nisu čitali, moj prvi tekst je objavljen na portalu Etrafika. Ono što sigurno znam je da ću tamo putovati opet, prvo iz razloga jer sam se u januaru tamo i krstio pa mi to predstavlja i dragu obavezu, a onda iz razloga jer se na Kosmet ne putuje dva puta… Nije se mnogo promijenilo od mog prvog boravka ove godine. Kao i u januaru zastave Srbije kojih ima više od Leposavića pa do Mitrovice nego u Beogradu i dalje stoje na svakom koraku i niko ih nije skinuo, kao što mi se čini da neće „skinuti“ ni misli i osjećanja srpskog naroda na ovom prostoru. Može Srbija kao država uslovno rečeno da se odriče i „odmahuje“ rukama prema interesima i težnjama sopstvenog naroda ovdje, ali to sigurno neće promijeniti osjećaje, želje i jedinstvo koje oni imaju. Nema tog administrativnog prelaza niti granice koju neko može da postavi u njihovim glavama. Ono što mnoge sigurno zanima je zaista prelaz preko administrativnog prelaza, i odmah da kažem da  sam prošao na administrativnom prelazu Jarinje bez pregleda i upita da pokažem  lične dokumenate, ali na izlasku, jer sam se vraćao preko Bujanovca, situacija je na moje razočarenje bila skroz drugačija i tu je već uspostavljena granična kontrola između Srbije i Kosova*1244 te je potrebno pokazati dokumente. Druga interesantna stvar kad su u pitanju putovanja odnosi se na pasoše ljudi koji imaju prebivalište na Kosmetu. Naime, ovi pasoši se razlikuju od pasoša Srbije po tome što u njima piše da su izdani od strane koordinacione uprave. Prema zakonu i dogovoru između Srbije i EU pasoši izdati od strane Koordinacione uprave za Kosovo i Metohiju ne omogućavaju bezvizno putovanje zemlje Šengen zone. Ovo predstavlja veliki hendikep za Srbe sa Kosmeta, a pogotovo za studente koji bi za izadavnje vize prilikom putovanja svaki put trebali da odlaze u Beograd. Sa druge strane ovo je vjerovatno dogovoreno zbog toga što veliki broj Albanaca sa Kosova i Metohije ima pasoše Srbije.

Što se tiče izgleda Kosovske Mitrovice ljeti, meni je još bolja i ljepša nego zimi, iako se osjeti nedostatak studenata to je i dalje jedan živ grad. Gostoprimstvo je uvijek isto na visokom nivou, ovi ljudi ovdje su jednostavno takvi da je gost najbitniji, a još ako je iz Republike Srpske onda zaista ima poseban status, jer ljudi ovdje često ističu zajedničku sudbinu koju djelimo. Situacija je takođe bila mirnija nego u januaru, sirene su se čule samo jednom za tih 20 dana i to zbog barikada u Rudaru nedaleko od Zvečana,  gdje su Srbi protestovali zbog neopravdanih hapšenja pripadnika srpskog naroda od strane Euleksa i KPS*. Ishod ovoga su dva uhapšena i jedno oštećeno vozilo Euleksa. Što se mene tiče i ja sam napredovao za razliku od prvog puta, sada sam uspio napraviti i jednu simboličnu humanitarnu akciju uz pomoć načelnika opštine Kostajnica, razgovarati sa predstavnicima srpskih opština na sjeveru Kosmeta, obići strateški važno jezero Gazivode, bazu Euleksa u južnom dijelu Kosovske Mitrovice, punkt Jagnjenicu, otići i južnije od Ibra u obilazak naših pravoslavnih svetinja, te sam prvi put doživio onaj poseban osjećaj kad se uđe u Pećku patrijaršiju ili Visoke Dečane. Samo za taj jedan dan smo osim ova dva manastira obišli još i manastire u Veliku Hoči i Zočištu, a ja sam u povratku kući uspio i proći pored manastira Gračanice. Ono što prvo primijetite na putu do ovih manastira je maltene prolazak kroz naselja i gradove sa zastavama Njemačke, SAD, Albanije i tzv. Kosova*1244. Inače u opštini Peć srpsko stanovništvo prema podacima OSCE – a  čini 0,7 % ukupnog stanovništva i najviše su koncentrisani u selu Goraždevac gdje ih ima između 700 i 800. Kada stižete na sam ulaz u Pećku patrijaršiju prvo vas dočekaju vojni punktovi i transporteri te naoružani slovenački vojnici u sastavu Euleksa koji su bili veoma prijatni. Osim njih tu su i dva  „kosovska policajca“,  kao i nezaobilazne žice oko manastira koje smo viđali na mnogim nemilim  slikama i snimcima u medijima. No, baš ovih dana dok pišm ovaj teks objavljena je vijest da su se vojnici Euleksa povukli i da sad Pećku patrijaršiju obezbjeđuju samo pripadnici KPS – a. Lično ova vijest mi se ne sviđa, jer mislim da ukoliko dođe do slične situacije kao i 2004. bez stranih snaga veliko je pitanje da li će i koliko pošteno i nepristrasno svoj zadatak odraditi pripadnici tzv. KPS-a. Kad je riječ o samoj posjeti manastiru, ona ljepota, zelenilo, voda  i sam manastir koji vidimo unutar zidina tjeraju vas da zaboravite na sve ono teško i tmurno što ste vidjeli ili osjetili na samom putu do manastira. Svakako jedno od mjesta na koje za života vrijedi doći i boraviti i potpuno zasluženo se nalazi na UNESCO listi kulturnog naslijeđa po svim karakteristikma i trenutnoj situaciji. ??????????Sam manastirski kompleks čine četiri crkve sagrađene u 13. i 14. vijeku. U patrijaršiju stižemo baš u toku liturgije, a za one koji ne znaju, poslije 1945. Pećka patrijaršija je pretvorena  u ženski manastir. Mnoge od sestara koje ovdje služe su tu preko 50 godina, a posljednja mlađa sestra je tu došla prije 5 godina. Na ispomoć im dolaze i monasi koji služe jutarnju i večernju liturgiju sa bogosluženjem. U razgovoru sa jednom starijom monahinjom inače rodom iz Lopara koja se obradovala kad sam rekao da sam iz Republike Srpske i  koja je u Pećkoj patrijaršiji već 55 godina, saznao sam da je 1999. Pećka patrijaršija bila kao izbjeglički kamp za sve prebijene i protjerane Srbe iz sela oko Peći. Pored ovoga spomenula je i teror koji su prtrpili 17.3.2004. kada su Albanci krenuli da pale manastir gdje su spriječeni u zadnji čas od strane vojnika koji su dobili dozvolu da upotrebljavaju oružje, ali tek kad su Albanci počeli da pale vozila KFOR-a. Da ne bude da smo pričali samo o teškim temama, upitao sam je o tome koliko ljudi dolaze u ovaj manastir, na šta mi je radosno odgovorila da ima dobrog naroda i da im skoro uvijek neko dođe u obilazak. Uz ovo sam je upitao i da li ima političara da ih obiđu, na šta se slatko osmjehnula i kratko odgovorila „pa ima ih i oni dođu ponekad“. Ono što je još upečatljivo za Pećku patrijaršiju je dud koji se nalazi u sredini manastirskog kompleksa i koji je jedinstven u Srbiji za koji predanje kaže da ga je zasadio Sveti Sava i da je star preko 750 godina. Ja sam naravno probao ove plodove i moram da kažem da takav dud nisam jeo nikad pre i da je zaista veoma specifičan. Spominju se čak i njegova ljekovita svojstva od samih plodova pa do listova od koji se sprema čaj. Nakon degustacije duda i umivanja na manastirskoj česmi krenuli smo put Dečana… Samo 20 minuta vožnje od Pećke patrijaršije i dolazimo do Visokih Dečana, takođe manastira koji se nalazi pod zaštitom UNESCO-a. Na ulazu sličan prizor kao i u patrijaršiji, žice, transporter, punktovi… samo je razlika što su tu umjesto slovenačkih raposređeni italijanski vojnici. -USBNvr3Nsq1KR6rBg8tXOrsJo8TL3CC9q3ssCaiMWgNakon kraćeg zadržavanja ulazimo u manastir, a već na prilazu se vide skele i radovi na manastirskoj kapiji. U dvorištu manastira nije bilo toliko šarenila kao u Pećkoj patrijaršiji, ali je bilo sve tako fino pokošeno i sređeno, da imate osjećaj kao da ste na tepihu, a ne na travi. Jednom rečenicom je dovoljno opisati unutrašnjost manastira, a ona bi glasila: „Udahnuti duh naše duge istorije prožet tamjanom i duševnim mirom“. Kao što sam spomenuo unutrašnjost manastira je nestvarno savršena i lijepa, ali izvan zidina manastira sa suprotne strane od ulaza ima jedan izvor, navodno ljekovite vode gdje se Albanci kupaju. Za mene, a vjerujem i za ostale ni malo prijatan prizor u takvoj blizini manastira. Nakon obilaska Visokih Dečana sledeći manastiri koje samo obišao su  manastiri u Velikoj Hoča, inače mjesto poznato po 13 različitih manastira i po tome što se ovdje nalazi vinarija manastira Dečani. Takođe pored dečanskog vina ovdje se proizvodi i dečanska rakija, kao i bijelo dečansko vino koje nije za komercijalnu upotrebu. Velika Hoča je poznata od 12. vijeka kada je od strane Stefana Nemanje priložena u vlasništvo manastira Hilandar. Što se tiče vina ovo je Bogom dani krajolik za uzgoj grožđa i izradu vrhunskih vina, a vinogradi su ogromnih površina. Mještani kažu da je ovo vino najbolje na svijetu i dodaju da nije ni čudo što je car Dušan napravio vinodukt od Velike Hoče do Prizrena. Nedaleko od Velike Hoče nalazi se manastir Zočište, koji se spominje i u poznatoj pjesmi sa Kosova i Metohije „Crven cvete“. Manastir je dobio ime po ljekovitom izvoru vode za oči. Ono što je interesantno za ovaj manastir je da  su ga u septembru 1999. godine, nakon dolaska njemačkih snaga KFOR, pripadnici OVK minirali, a prilikom eksplozije uništene su mnoge vrijedne freske, ikone i drugi predemti, kao i srpsko groblje i okolne kuće mještana. Monasi su evakuisani u poslijednjem trenutku. Manastir je obnovljen u oktobru 2004. godine, a  za izgradnju je korišćen kamen stare crkve kao i kompjuterski nacrti te je i novi manastir skoro identičan porušenom. Sada su crkva i posjed u specijalnoj zaštićenoj zoni, ograđenoj bodljikavom žicom, koju je postavio KFOR. U samom manastiru se nalaze mošti svetitelja Kozme i Damjana. Nakon veoma prijatnog obilaska pravoslavnih svetinja na Kosovu i Metohiji sledeća stanica je bila jezero Gazivode o čemu ću govoriti u svom narednom blogu.

??????????

Fotografija ispred obnovljenog manastira Zočište