Drugi put na Kosmetu (1. dio)

Kao i prvi put povodom zimske škole Univerziteta u Kosovskoj Mitrovici  tako i sad povodom ljetne škole boravio sam po drugi put na Kosmetu, za one koji nisu čitali, moj prvi tekst je objavljen na portalu Etrafika. Ono što sigurno znam je da ću tamo putovati opet, prvo iz razloga jer sam se u januaru tamo i krstio pa mi to predstavlja i dragu obavezu, a onda iz razloga jer se na Kosmet ne putuje dva puta… Nije se mnogo promijenilo od mog prvog boravka ove godine. Kao i u januaru zastave Srbije kojih ima više od Leposavića pa do Mitrovice nego u Beogradu i dalje stoje na svakom koraku i niko ih nije skinuo, kao što mi se čini da neće „skinuti“ ni misli i osjećanja srpskog naroda na ovom prostoru. Može Srbija kao država uslovno rečeno da se odriče i „odmahuje“ rukama prema interesima i težnjama sopstvenog naroda ovdje, ali to sigurno neće promijeniti osjećaje, želje i jedinstvo koje oni imaju. Nema tog administrativnog prelaza niti granice koju neko može da postavi u njihovim glavama. Ono što mnoge sigurno zanima je zaista prelaz preko administrativnog prelaza, i odmah da kažem da  sam prošao na administrativnom prelazu Jarinje bez pregleda i upita da pokažem  lične dokumenate, ali na izlasku, jer sam se vraćao preko Bujanovca, situacija je na moje razočarenje bila skroz drugačija i tu je već uspostavljena granična kontrola između Srbije i Kosova*1244 te je potrebno pokazati dokumente. Druga interesantna stvar kad su u pitanju putovanja odnosi se na pasoše ljudi koji imaju prebivalište na Kosmetu. Naime, ovi pasoši se razlikuju od pasoša Srbije po tome što u njima piše da su izdani od strane koordinacione uprave. Prema zakonu i dogovoru između Srbije i EU pasoši izdati od strane Koordinacione uprave za Kosovo i Metohiju ne omogućavaju bezvizno putovanje zemlje Šengen zone. Ovo predstavlja veliki hendikep za Srbe sa Kosmeta, a pogotovo za studente koji bi za izadavnje vize prilikom putovanja svaki put trebali da odlaze u Beograd. Sa druge strane ovo je vjerovatno dogovoreno zbog toga što veliki broj Albanaca sa Kosova i Metohije ima pasoše Srbije.

Što se tiče izgleda Kosovske Mitrovice ljeti, meni je još bolja i ljepša nego zimi, iako se osjeti nedostatak studenata to je i dalje jedan živ grad. Gostoprimstvo je uvijek isto na visokom nivou, ovi ljudi ovdje su jednostavno takvi da je gost najbitniji, a još ako je iz Republike Srpske onda zaista ima poseban status, jer ljudi ovdje često ističu zajedničku sudbinu koju djelimo. Situacija je takođe bila mirnija nego u januaru, sirene su se čule samo jednom za tih 20 dana i to zbog barikada u Rudaru nedaleko od Zvečana,  gdje su Srbi protestovali zbog neopravdanih hapšenja pripadnika srpskog naroda od strane Euleksa i KPS*. Ishod ovoga su dva uhapšena i jedno oštećeno vozilo Euleksa. Što se mene tiče i ja sam napredovao za razliku od prvog puta, sada sam uspio napraviti i jednu simboličnu humanitarnu akciju uz pomoć načelnika opštine Kostajnica, razgovarati sa predstavnicima srpskih opština na sjeveru Kosmeta, obići strateški važno jezero Gazivode, bazu Euleksa u južnom dijelu Kosovske Mitrovice, punkt Jagnjenicu, otići i južnije od Ibra u obilazak naših pravoslavnih svetinja, te sam prvi put doživio onaj poseban osjećaj kad se uđe u Pećku patrijaršiju ili Visoke Dečane. Samo za taj jedan dan smo osim ova dva manastira obišli još i manastire u Veliku Hoči i Zočištu, a ja sam u povratku kući uspio i proći pored manastira Gračanice. Ono što prvo primijetite na putu do ovih manastira je maltene prolazak kroz naselja i gradove sa zastavama Njemačke, SAD, Albanije i tzv. Kosova*1244. Inače u opštini Peć srpsko stanovništvo prema podacima OSCE – a  čini 0,7 % ukupnog stanovništva i najviše su koncentrisani u selu Goraždevac gdje ih ima između 700 i 800. Kada stižete na sam ulaz u Pećku patrijaršiju prvo vas dočekaju vojni punktovi i transporteri te naoružani slovenački vojnici u sastavu Euleksa koji su bili veoma prijatni. Osim njih tu su i dva  „kosovska policajca“,  kao i nezaobilazne žice oko manastira koje smo viđali na mnogim nemilim  slikama i snimcima u medijima. No, baš ovih dana dok pišm ovaj teks objavljena je vijest da su se vojnici Euleksa povukli i da sad Pećku patrijaršiju obezbjeđuju samo pripadnici KPS – a. Lično ova vijest mi se ne sviđa, jer mislim da ukoliko dođe do slične situacije kao i 2004. bez stranih snaga veliko je pitanje da li će i koliko pošteno i nepristrasno svoj zadatak odraditi pripadnici tzv. KPS-a. Kad je riječ o samoj posjeti manastiru, ona ljepota, zelenilo, voda  i sam manastir koji vidimo unutar zidina tjeraju vas da zaboravite na sve ono teško i tmurno što ste vidjeli ili osjetili na samom putu do manastira. Svakako jedno od mjesta na koje za života vrijedi doći i boraviti i potpuno zasluženo se nalazi na UNESCO listi kulturnog naslijeđa po svim karakteristikma i trenutnoj situaciji. ??????????Sam manastirski kompleks čine četiri crkve sagrađene u 13. i 14. vijeku. U patrijaršiju stižemo baš u toku liturgije, a za one koji ne znaju, poslije 1945. Pećka patrijaršija je pretvorena  u ženski manastir. Mnoge od sestara koje ovdje služe su tu preko 50 godina, a posljednja mlađa sestra je tu došla prije 5 godina. Na ispomoć im dolaze i monasi koji služe jutarnju i večernju liturgiju sa bogosluženjem. U razgovoru sa jednom starijom monahinjom inače rodom iz Lopara koja se obradovala kad sam rekao da sam iz Republike Srpske i  koja je u Pećkoj patrijaršiji već 55 godina, saznao sam da je 1999. Pećka patrijaršija bila kao izbjeglički kamp za sve prebijene i protjerane Srbe iz sela oko Peći. Pored ovoga spomenula je i teror koji su prtrpili 17.3.2004. kada su Albanci krenuli da pale manastir gdje su spriječeni u zadnji čas od strane vojnika koji su dobili dozvolu da upotrebljavaju oružje, ali tek kad su Albanci počeli da pale vozila KFOR-a. Da ne bude da smo pričali samo o teškim temama, upitao sam je o tome koliko ljudi dolaze u ovaj manastir, na šta mi je radosno odgovorila da ima dobrog naroda i da im skoro uvijek neko dođe u obilazak. Uz ovo sam je upitao i da li ima političara da ih obiđu, na šta se slatko osmjehnula i kratko odgovorila „pa ima ih i oni dođu ponekad“. Ono što je još upečatljivo za Pećku patrijaršiju je dud koji se nalazi u sredini manastirskog kompleksa i koji je jedinstven u Srbiji za koji predanje kaže da ga je zasadio Sveti Sava i da je star preko 750 godina. Ja sam naravno probao ove plodove i moram da kažem da takav dud nisam jeo nikad pre i da je zaista veoma specifičan. Spominju se čak i njegova ljekovita svojstva od samih plodova pa do listova od koji se sprema čaj. Nakon degustacije duda i umivanja na manastirskoj česmi krenuli smo put Dečana… Samo 20 minuta vožnje od Pećke patrijaršije i dolazimo do Visokih Dečana, takođe manastira koji se nalazi pod zaštitom UNESCO-a. Na ulazu sličan prizor kao i u patrijaršiji, žice, transporter, punktovi… samo je razlika što su tu umjesto slovenačkih raposređeni italijanski vojnici. -USBNvr3Nsq1KR6rBg8tXOrsJo8TL3CC9q3ssCaiMWgNakon kraćeg zadržavanja ulazimo u manastir, a već na prilazu se vide skele i radovi na manastirskoj kapiji. U dvorištu manastira nije bilo toliko šarenila kao u Pećkoj patrijaršiji, ali je bilo sve tako fino pokošeno i sređeno, da imate osjećaj kao da ste na tepihu, a ne na travi. Jednom rečenicom je dovoljno opisati unutrašnjost manastira, a ona bi glasila: „Udahnuti duh naše duge istorije prožet tamjanom i duševnim mirom“. Kao što sam spomenuo unutrašnjost manastira je nestvarno savršena i lijepa, ali izvan zidina manastira sa suprotne strane od ulaza ima jedan izvor, navodno ljekovite vode gdje se Albanci kupaju. Za mene, a vjerujem i za ostale ni malo prijatan prizor u takvoj blizini manastira. Nakon obilaska Visokih Dečana sledeći manastiri koje samo obišao su  manastiri u Velikoj Hoča, inače mjesto poznato po 13 različitih manastira i po tome što se ovdje nalazi vinarija manastira Dečani. Takođe pored dečanskog vina ovdje se proizvodi i dečanska rakija, kao i bijelo dečansko vino koje nije za komercijalnu upotrebu. Velika Hoča je poznata od 12. vijeka kada je od strane Stefana Nemanje priložena u vlasništvo manastira Hilandar. Što se tiče vina ovo je Bogom dani krajolik za uzgoj grožđa i izradu vrhunskih vina, a vinogradi su ogromnih površina. Mještani kažu da je ovo vino najbolje na svijetu i dodaju da nije ni čudo što je car Dušan napravio vinodukt od Velike Hoče do Prizrena. Nedaleko od Velike Hoče nalazi se manastir Zočište, koji se spominje i u poznatoj pjesmi sa Kosova i Metohije „Crven cvete“. Manastir je dobio ime po ljekovitom izvoru vode za oči. Ono što je interesantno za ovaj manastir je da  su ga u septembru 1999. godine, nakon dolaska njemačkih snaga KFOR, pripadnici OVK minirali, a prilikom eksplozije uništene su mnoge vrijedne freske, ikone i drugi predemti, kao i srpsko groblje i okolne kuće mještana. Monasi su evakuisani u poslijednjem trenutku. Manastir je obnovljen u oktobru 2004. godine, a  za izgradnju je korišćen kamen stare crkve kao i kompjuterski nacrti te je i novi manastir skoro identičan porušenom. Sada su crkva i posjed u specijalnoj zaštićenoj zoni, ograđenoj bodljikavom žicom, koju je postavio KFOR. U samom manastiru se nalaze mošti svetitelja Kozme i Damjana. Nakon veoma prijatnog obilaska pravoslavnih svetinja na Kosovu i Metohiji sledeća stanica je bila jezero Gazivode o čemu ću govoriti u svom narednom blogu.

??????????

Fotografija ispred obnovljenog manastira Zočište

Advertisements

One thought on “Drugi put na Kosmetu (1. dio)

  1. Pingback: Drugi put na Kosmetu (2.dio) – “Bitka za Gazivode” | Nevendjenadija's Blog

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s